Nhật Bản: Lạm phát tăng chậm nhất trong hai năm qua

Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) lõi của Nhật Bản trong tháng 1/2026 chỉ tăng 2,0% so với cùng kỳ năm ngoái.

Người dân mua hàng tại trung tâm thương mại ở Osaka, Nhật Bản. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

Đây là mức tăng chậm nhất được ghi nhận trong hai năm qua, chủ yếu nhờ tác động của việc bãi bỏ thuế xăng dầu tạm thời giúp kìm hãm đà tăng giá chung.

Theo dữ liệu công bố ngày 20/2 của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, đà tăng của CPI lõi (loại trừ giá thực phẩm tươi sống dễ biến động) trong tháng 1/2026 đã giảm tốc so với mức 2,4% của tháng 12/2025. Lần gần nhất lạm phát của nước này ở mức 2,0% là vào tháng 1/2024, trước khi tăng tốc lên mức trung bình 3,1% trong năm 2025 do giá gạo và thực phẩm leo thang.

Xét về các thành phần chỉ số, CPI “lõi của lõi” (loại bỏ cả chi phí năng lượng và thực phẩm tươi sống) của Nhật Bản tăng 2,6%. Giá thực phẩm (trừ đồ tươi sống) tăng 6,2%, chậm lại so với mức 6,7% của tháng trước. Tuy nhiên, giá một số mặt hàng thiết yếu vẫn tăng phi mã, điển hình là gạo với mức tăng tới 27,9%.

Ở chiều ngược lại, chi phí năng lượng giảm 5,2%, trong đó giá xăng ghi nhận mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 5/2020 là 14,6%. Nguyên nhân chính là do thuế xăng dầu tạm thời đã được chính phủ bãi bỏ vào ngày 31/12/2025 nhằm hỗ trợ các hộ gia đình. Ngoài ra, học phí cho cấp trung học hệ công lập tại Nhật Bản cũng giảm tới 94,1% nhờ chính sách miễn phí giáo dục mới.

Việc lạm phát hạ nhiệt trong tháng đầu năm đang đặt ra những tính toán mới về thời điểm tăng lãi suất tiếp theo của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ). Trước đó vào tháng 12/2025, BoJ đã nâng lãi suất chuẩn lên khoảng 0,75% – mức cao nhất kể từ năm 1995.

Theo số liệu chính thức mới được công bố, tăng trưởng kinh tế Nhật Bản vào cuối năm 2025 đã không đạt kỳ vọng của thị trường. Điều này làm gia tăng sức ép lên Thủ tướng Sanae Takaichi trong việc thúc đẩy hoạt động kinh tế, khi chi phí sinh hoạt cao ảnh hưởng đến niềm tin và nhu cầu nội địa.

Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới trong quý IV/2025 chỉ tăng trưởng 0,1% so với quý trước, thấp hơn dự báo của thị trường là 0,4%. Dù khiêm tốn, số liệu này đánh dấu sự tăng trưởng trở lại của kinh tế Nhật Bản sau khi giảm 0,7% trong quý III/2025. Tăng trưởng chi tiêu tiêu dùng, đầu tư nhà ở tư nhân và đầu tư doanh nghiệp đã góp phần vào sự tăng trưởng này.

So với cùng kỳ năm trước, GDP của Nhật Bản trong quý IV/2025 tăng 0,2%, yếu hơn đáng kể so với ước tính trung bình của các nhà kinh tế là 1,6%. Trong năm 2025, nền kinh tế nước này tăng trưởng 1,1%, sau khi giảm 0,2% vào năm 2024.

Tháng 11/2025, chính phủ của Thủ tướng Takaichi đã thông qua gói kích thích kinh tế trị giá 21.300 tỷ yen (139 tỷ USD) nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Gói kích thích này bao gồm trợ cấp năng lượng, hỗ trợ tiền mặt và các ưu đãi đầu tư trong các lĩnh vực trọng điểm như sản xuất chip và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, kế hoạch chi tiêu của bà Takaichi đã khiến các nhà đầu tư lo ngại. Nợ công của Nhật Bản lớn hơn gấp đôi quy mô nền kinh tế nước này, cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển. Trong tháng trước, lợi suất trái phiếu dài hạn của Nhật Bản cao kỷ lục sau khi bà Takaichi cam kết tạm thời miễn thuế tiêu thụ đối với thực phẩm để giảm bớt gánh nặng giá cả cho các gia đình.

Số liệu GDP công bố mới đây đã làm nổi bật thách thức mà các nhà hoạch định chính sách đang phải đối mặt vào thời điểm BoJ tái khẳng định cam kết tiếp tục tăng lãi suất sau nhiều năm duy ở mức rất thấp. Theo các nhà kinh tế, BoJ sẽ tăng lãi suất vào cuối năm nay.

Các nhà kinh tế dự báo Nhật Bản sẽ tiếp tục tăng trưởng trong những tháng tới. Một cuộc khảo sát trong tháng này của Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Nhật Bản cho thấy 38 nhà kinh tế nhận định mức tăng trưởng trung bình hàng năm đạt 1,04% trong quý I và 1,12% trong quý II năm nay.

Cuối tháng 1/2026, Chính phủ Nhật Bản nhận định nền kinh tế nước này đang tiếp tục đà phục hồi vừa phải nhờ sự hỗ trợ của chi tiêu tiêu dùng và đầu tư vốn vững chắc. Tuy nhiên, giới chức nước này cũng thừa nhận mức thuế quan cao từ phía Mỹ vẫn đang gây áp lực lên ngành công nghiệp ô tô nội địa.

Trong báo cáo kinh tế tháng 1/2026, Văn phòng Nội các Nhật Bản giữ nguyên đánh giá tổng thể tháng thứ năm liên tiếp. Báo cáo đặc biệt lưu ý rằng những tác động tiêu cực từ chính sách thương mại của Mỹ hiện chủ yếu hiện diện trong ngành ô tô.

Trước đó vào tháng 7/2025, hai nước đã đạt thỏa thuận giảm thuế nhập khẩu ô tô từ 27,5% xuống 15% và thỏa thuận đã có hiệu lực từ tháng 9 cùng năm. Mặc dù vậy, con số này vẫn cao gấp 6 lần so với mức thuế 2,5% từng được áp dụng trước khi Tổng thống Donald Trump đơn phương tăng thuế vào tháng 4/2025.

Một quan chức chính phủ cho biết dù khối lượng xe xuất khẩu sang thị trường Mỹ đã phục hồi, nhưng giá xuất khẩu vẫn chưa thể quay về mức trước tháng 4/2025. Điều này đang đè nặng lên lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành.

Ngoài vấn đề trên, báo cáo vẫn giữ nguyên các đánh giá tích cực đối với hầu hết các động lực tăng trưởng chủ chốt khác, bao gồm tiêu dùng tư nhân, chi tiêu vốn và xuất khẩu nói chung.

Theo đánh giá của BoJ, những bất ổn liên quan đến chính sách thương mại của Mỹ đã giảm bớt. Hai nước đã đạt được thỏa thuận thương mại vào tháng 7/2025, đưa các mức thuế cao kỷ lục mà Tổng thống Trump áp đặt trước đó giảm xuống. Các mức thuế điều chỉnh đã chính thức có hiệu lực từ tháng 9/2025. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục đầu tư mạnh, một phần nhờ nhu cầu lớn liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Xuất khẩu của Nhật Bản đã tăng trưởng trong năm 2025 đầy biến động do các biện pháp thuế quan của Mỹ. Tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này trong năm 2025 tăng 3,1% so với năm 2024, chủ yếu nhờ xuất khẩu linh kiện điện tử và thực phẩm. Trong khi xuất khẩu của Nhật Bản sang châu Âu và châu Á (không bao gồm Trung Quốc) vẫn ổn định, xuất khẩu của nước này sang Mỹ giảm 4,1%, mức giảm mạnh nhất kể từ năm 2016 (không tính tác động của dịch COVID-19).

Nhà kinh tế trưởng tại Viện Nghiên cứu Norinchukin, Takeshi Minami, nhận định xuất khẩu nhìn chung đang tăng trưởng, dẫn đầu là ngành bán dẫn, nhưng sự tăng trưởng này có thể không bền vững, khi rủi ro địa chính trị đang gia tăng.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng cả năm 2026 được dự báo chỉ quanh mức 0,8-1%. Tiêu dùng cá nhân là động lực chính của nền kinh tế nhưng vẫn đang chịu áp lực do lạm phát bào mòn sức mua. Người dân vẫn thận trọng trong chi tiêu dù tiền lương bắt đầu có xu hướng tăng.